دندانپزشکی کودکان
محیطی آرام و دوستانه برای کودکان همراه با خدمات تخصصی پیشگیری، درمان و مراقبت از دندانهای شیری و دائمی.
دندانپزشکی کودکان چیست؟ شروع درست برای یک لبخند سالم
دندانپزشکی کودکان شاخهای از دندانپزشکی است که بر پیشگیری، تشخیص و درمان مشکلات دهان و دندان نوزادان، کودکان و نوجوانان تمرکز دارد.
مراقبت از دندانهای کودک فقط به درمان پوسیدگی محدود نمیشود. رشد دندانها و فک، عادات دهانی، تغذیه، بهداشت دهان، آسیبهای دندانی و حتی نحوه شکلگیری نگرش کودک نسبت به دندانپزشکی همگی بخشی از مراقبتهای دندانپزشکی کودکان هستند.
هدف اصلی این است که مشکلات دهان و دندان در مراحل اولیه شناسایی شوند و کودک از همان سالهای نخست زندگی، عادتهای مناسبی برای حفظ سلامت دهان خود یاد بگیرد.
چرا دندانهای شیری مهم هستند؟
گاهی تصور میشود چون دندانهای شیری در آینده میافتند، درمان و مراقبت از آنها اهمیت زیادی ندارد؛ اما دندانهای شیری نقش مهمی در سلامت و رشد کودک دارند.
این دندانها در:
جویدن غذا
تکلم و تولید بعضی صداها
حفظ فضای مناسب برای رویش دندانهای دائمی
ظاهر و لبخند کودک
رشد و تکامل طبیعی دهان
نقش دارند.
پوسیدگی شدید، عفونت یا از دست رفتن زودهنگام یک دندان شیری ممکن است باعث درد و ناراحتی کودک شود و در بعضی شرایط بر فضای رویش دندانهای دائمی نیز تأثیر بگذارد.
بنابراین حفظ دندان شیری تا زمانی که بهطور طبیعی زمان افتادن آن فرا برسد، در بسیاری از موارد ارزشمند است.
اولین ویزیت دندانپزشکی کودک چه زمانی باید باشد؟
یکی از مهمترین سؤالات والدین این است که کودک از چه سنی باید نزد دندانپزشک برود؟
بهتر است اولین ارتباط منظم کودک با دندانپزشک با رویش اولین دندان آغاز شود و حداکثر تا حدود یکسالگی اولین معاینه انجام شده باشد.
اولین مراجعه الزاماً برای انجام درمان نیست.
در این جلسه، دندانپزشک میتواند:
دندانها و دهان کودک را بررسی کند
ریسک پوسیدگی را ارزیابی کند
روش صحیح مسواک زدن را به والدین آموزش دهد
درباره فلوراید راهنمایی کند
عادات تغذیهای کودک را بررسی کند
درباره شیشه شیر، نوشیدنیها و میانوعدهها مشاوره دهد
رشد و رویش دندانها را بررسی کند
شروع زودهنگام مراقبت، فرصت بیشتری برای پیشگیری قبل از ایجاد مشکل فراهم میکند.
خدمات دندانپزشکی کودکان شامل چه مواردی است؟
۱. معاینه و ارزیابی خطر پوسیدگی
هر کودکی ریسک یکسانی برای پوسیدگی ندارد.
سابقه پوسیدگی، رژیم غذایی، بهداشت دهان، میزان دریافت فلوراید، بعضی بیماریها و شرایط فردی میتوانند بر احتمال پوسیدگی تأثیر بگذارند.
به همین دلیل برنامه مراقبت و فاصله بین مراجعات بهتر است متناسب با نیاز هر کودک تعیین شود.
۲. آموزش مسواک زدن و مراقبت در خانه
مراقبت از دندانها باید از زمان رویش اولین دندان آغاز شود.
بهطور کلی توصیه میشود دندانهای کودک دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک زده شوند.
برای کودکان زیر سه سال، مقدار بسیار کمی از خمیردندان، تقریباً به اندازه یک دانه برنج کافی است.
برای کودکان سه تا شش سال، مقدار خمیردندان بهتر است بیشتر از اندازه یک نخود نباشد.
والدین باید تا زمانی که کودک مهارت کافی برای مسواک زدن دقیق پیدا نکرده است، به او کمک کنند یا بر مسواک زدنش نظارت داشته باشند.
۳. فلورایدتراپی کودکان
فلوراید میتواند به مقاومتر شدن مینای دندان در برابر پوسیدگی کمک کند.
بسته به سن کودک و میزان خطر پوسیدگی، دندانپزشک ممکن است استفاده از وارنیش فلوراید یا سایر روشهای پیشگیری را پیشنهاد کند.
تعداد دفعات و نیاز به فلورایدتراپی برای همه کودکان یکسان نیست و بهتر است بر اساس ارزیابی دندانپزشک مشخص شود.
۴. فیشورسیلانت یا شیارپوش دندان
سطح جونده دندانهای آسیاب دارای شیارهایی است که ممکن است محل تجمع پلاک و باقیمانده غذا شوند.
فیشورسیلانت یا Dental Sealant یک لایه محافظ نازک است که روی این شیارها قرار میگیرد تا احتمال پوسیدگی آنها کاهش پیدا کند.
فیشورسیلانت بهویژه برای دندانهای آسیاب دائمی تازهرویشیافته و کودکانی که در معرض خطر پوسیدگی هستند میتواند مفید باشد.
این درمان جایگزین مسواک و مراقبت روزانه نیست و وضعیت سیلانت نیز باید در مراجعات بعدی بررسی شود.
۵. ترمیم پوسیدگی دندانهای شیری و دائمی
اگر پوسیدگی ایجاد شده باشد، انتخاب درمان به اندازه و عمق آن، نوع دندان و شرایط کودک بستگی دارد.
در پوسیدگیهایی که نیاز به ترمیم دارند، دندانپزشک بخش آسیبدیده را درمان کرده و از ماده ترمیمی مناسب استفاده میکند.
درمان زودهنگام معمولاً کمک میکند قبل از گسترش پوسیدگی و درگیری پالپ دندان، مشکل کنترل شود.
۶. درمان پالپ دندان کودکان
اگر پوسیدگی یا ضربه به بخش داخلی دندان و پالپ آن برسد، بسته به وضعیت دندان ممکن است درمان پالپ لازم باشد.
در دندانهای شیری، درمانهایی مانند پالپوتومی یا پالپکتومی ممکن است در موارد مناسب برای حفظ دندان تا زمان طبیعی افتادن آن انجام شوند.
نوع درمان به وضعیت پالپ، وجود یا عدم وجود عفونت، میزان تخریب دندان و قابلیت حفظ آن بستگی دارد.
هر دندان شیری دردناک یا پوسیده الزاماً نیاز به درمان ریشه ندارد و تصمیم پس از معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری گرفته میشود.
۷. روکش دندان شیری
اگر بخش زیادی از یک دندان شیری به علت پوسیدگی یا آسیب از بین رفته باشد، در بعضی موارد یک ترمیم معمولی برای حفظ آن کافی نیست.
دندانپزشک ممکن است استفاده از روکش دندان شیری را برای محافظت و بازسازی دندان پیشنهاد کند.
انتخاب نوع روکش به محل دندان، مقدار بافت باقیمانده و شرایط کودک بستگی دارد.
۸. فضانگهدارنده دندان کودکان
اگر یک دندان شیری زودتر از زمان طبیعی از دست برود، در بعضی کودکان ممکن است دندانهای اطراف به سمت فضای خالی حرکت کنند.
در شرایط منتخب، فضانگهدارنده یا Space Maintainer میتواند برای حفظ فضای لازم جهت رویش دندان دائمی استفاده شود.
هر دندان شیری ازدسترفتهای نیاز به فضانگهدارنده ندارد و نیاز به آن به نوع دندان، سن کودک و وضعیت رویش دندانهای دائمی بستگی دارد.
درمان دندان شکسته یا ضربهدیده کودک
افتادن هنگام بازی، ورزش یا حوادث روزمره میتواند باعث ضربه به دندانهای شیری یا دائمی شود.
پس از آسیب ممکن است:
دندان شکسته شود
دندان جابهجا شود
لق شود
داخل لثه فرو برود
یا کاملاً از حفره خارج شود
در این شرایط، نوع دندان اهمیت زیادی دارد.
دندان شیری خارجشده نباید مانند دندان دائمی دوباره در محل قرار داده شود.
اما اگر یک دندان دائمی بهطور کامل از دهان خارج شده باشد، وضعیت میتواند یک اورژانس دندانپزشکی باشد و مراجعه سریع اهمیت زیادی دارد.
پس از هر ضربه قابلتوجه به دندان یا فک کودک بهتر است با دندانپزشک تماس گرفته شود.
بررسی رشد فک و رویش دندانهای دائمی
یکی دیگر از بخشهای دندانپزشکی کودکان، بررسی روند طبیعی رشد و رویش دندانهاست.
در معاینات دورهای میتوان مواردی مانند:
رویش غیرطبیعی دندانها
کمبود فضا
کراسبایت
دندانهای نهفته
از دست رفتن زودهنگام دندانهای شیری
برخی ناهنجاریهای فکی
عادات دهانی مؤثر بر رشد
را شناسایی کرد.
در صورت نیاز، کودک برای ارزیابی تخصصی ارتودنسی ارجاع داده میشود.
تشخیص زودهنگام به معنی شروع ارتودنسی برای همه کودکان نیست؛ در بسیاری از موارد تنها پیگیری رشد کافی است.
مکیدن انگشت و پستانک چه تأثیری بر دندانها دارد؟
مکیدن انگشت یا استفاده از پستانک در سالهای اولیه کودکی رفتاری شایع است.
اگر این عادت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بهخصوص با شدت و دفعات زیاد، ممکن است در بعضی کودکان بر موقعیت دندانها و رشد بایت تأثیر بگذارد.
دندانپزشک کودکان میتواند وضعیت کودک را بررسی کرده و درباره زمان و روش مناسب کاهش یا ترک عادت به والدین راهنمایی دهد.
تغذیه و پوسیدگی دندان کودکان
مقدار قند تنها عامل مهم نیست؛ دفعات تماس دندان با مواد قندی نیز اهمیت دارد.
مصرف مکرر خوراکیها و نوشیدنیهای شیرین در طول روز میتواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد.
برای کاهش ریسک بهتر است:
دفعات مصرف میانوعدههای شیرین محدود شود
نوشیدنیهای شیرین بهصورت مکرر در شیشه یا لیوان کودک قرار نگیرند
کودک با شیشه حاوی نوشیدنی شیرین به خواب نرود
آب بهعنوان نوشیدنی اصلی بین وعدهها در نظر گرفته شود
دندانها روزانه با خمیردندان فلورایددار مسواک زده شوند
دندانپزشک میتواند بر اساس عادات غذایی هر کودک توصیههای اختصاصی ارائه کند.
آیا دندانهای شیری پوسیده باید درمان شوند؟
در بسیاری از موارد بله.
تصمیم درمان به میزان پوسیدگی، سن کودک، وضعیت دندان، زمان باقیمانده تا افتادن طبیعی و وجود علائم یا عفونت بستگی دارد.
نادیده گرفتن پوسیدگی فعال میتواند باعث درد، عفونت و تخریب بیشتر دندان شود.
به همین دلیل بهتر است والدین منتظر درد گرفتن دندان کودک نباشند و پوسیدگی در مراحل اولیه بررسی شود.
کودک من از دندانپزشک میترسد؛ چه کار کنیم؟
اضطراب کودکان نسبت به محیط جدید طبیعی است و برخورد مناسب میتواند تجربه آنها را بسیار متفاوت کند.
در دندانپزشکی کودکان از روشهای رفتاری متناسب با سن و شخصیت کودک برای آشنا کردن او با محیط و درمان استفاده میشود.
بهتر است والدین پیش از مراجعه:
از کلمات ترسناک مانند «آمپول»، «درد» و «دریل» استفاده نکنند
درمان را بهصورت تهدید مطرح نکنند
وعده غیرواقعی مانند «هیچ کاری نمیکنند» ندهند
مراجعه به دندانپزشک را یک تجربه عادی و مثبت معرفی کنند
در بعضی کودکان، بهویژه در درمانهای پیچیده یا شرایط پزشکی و رفتاری خاص، ممکن است روشهای دیگری برای کنترل اضطراب یا آرامبخشی بررسی شوند. انتخاب این روشها باید بر اساس ارزیابی حرفهای و با رعایت اصول ایمنی انجام شود.
دندانپزشکی کودکان با نیازهای ویژه
کودکان دارای بیماریهای پزشکی، اختلالات رشدی یا سایر نیازهای ویژه ممکن است به برنامه مراقبتی متناسب با شرایط خود نیاز داشته باشند.
داروها، رژیم غذایی، توانایی مسواک زدن، حساسیتهای حسی و نحوه همکاری کودک همگی میتوانند در انتخاب روش پیشگیری و درمان مؤثر باشند.
برنامه درمان باید برای هر کودک بهصورت فردی طراحی شود.
کودک هر چند وقت یکبار باید به دندانپزشک مراجعه کند؟
فاصله مناسب بین ویزیتها برای همه کودکان دقیقاً یکسان نیست.
برای بسیاری از کودکان معاینات منظم دورهای توصیه میشود، اما کودکانی که ریسک بالاتری برای پوسیدگی دارند ممکن است به مراجعات نزدیکتری نیاز داشته باشند.
دندانپزشک پس از ارزیابی سلامت و ریسک پوسیدگی، فاصله مناسب بین ویزیتها را تعیین میکند.
چه زمانی باید سریعتر به دندانپزشک کودکان مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده موارد زیر بهتر است مراجعه را به تعویق نیندازید:
دنداندرد
تورم صورت یا لثه
آبسه یا خروج چرک
شکستگی یا ضربه به دندان
خونریزی غیرعادی
تغییر رنگ دندان پس از ضربه
مشکل در جویدن به دلیل درد
پوسیدگی واضح
زخم یا ضایعه دهانی که بهبود پیدا نمیکند
در صورت تورم شدید همراه با مشکل در تنفس یا بلع، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
پیشگیری امروز، سلامت دهان در سالهای آینده
دندانپزشکی کودکان تنها درمان دندان خراب نیست.
هدف اصلی این است که با پیشگیری، تشخیص بهموقع، درمان مناسب و آموزش کودک و والدین زمینهای برای سلامت دهان در سالهای آینده ایجاد شود.
یک تجربه مثبت در سالهای اولیه میتواند به کودک کمک کند دندانپزشکی را بهعنوان بخشی طبیعی از مراقبت از سلامت خود بپذیرد.
برای اولین ویزیت دندانپزشکی کودک وقت بگیرید
اگر اولین دندان کودک شما رویش کرده یا هنوز برای اولین معاینه مراجعه نکردهاید، میتوانید برای ویزیت دندانپزشکی کودکان در [نام کلینیک] در [نام شهر] وقت بگیرید.
در جلسه معاینه، سلامت دندانها، ریسک پوسیدگی، نحوه مسواک زدن، تغذیه و روند رشد و رویش دندانهای کودک بررسی خواهد شد.
سوالات متداول درباره دندانپزشکی کودکان
اولین ویزیت دندانپزشکی کودک چه زمانی است؟
بهتر است ارتباط کودک با دندانپزشک با رویش اولین دندان آغاز شود و اولین معاینه حداکثر تا حدود ۱۲ ماهگی انجام شود.
آیا دندان شیری پوسیده نیاز به درمان دارد؟
در بسیاری از موارد بله. دندان شیری میتواند دچار درد و عفونت شود و از دست رفتن زودهنگام بعضی دندانهای شیری ممکن است بر فضای رویش دندانهای دائمی تأثیر بگذارد.
فلورایدتراپی برای همه کودکان لازم است؟
نیاز و دفعات فلورایدتراپی حرفهای بر اساس سن، وضعیت دندانها و ریسک پوسیدگی کودک تعیین میشود.
فیشورسیلانت چیست؟
فیشورسیلانت یک پوشش نازک محافظ است که روی شیارهای سطح جونده دندانهای آسیاب قرار میگیرد و میتواند احتمال پوسیدگی این نواحی را کاهش دهد.
از چه زمانی باید دندان کودک را مسواک زد؟
از زمان رویش اولین دندان. معمولاً دو بار مسواک زدن روزانه با مقدار مناسب خمیردندان فلورایددار توصیه میشود.
آیا همه کودکان باید هر شش ماه یک بار مراجعه کنند؟
شش ماه یک فاصله رایج برای معاینه است، اما برنامه مراجعه بهتر است بر اساس ریسک پوسیدگی و نیازهای اختصاصی هر کودک تعیین شود.
لطفا وارد شوید تا نظر دهید
افزودن نظر
دیدگاه